Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?

ABD’de bir çocuğun gölde yüzme sonrası Naegleria fowleri enfeksiyonu nedeniyle hayatını kaybetmesi, beyin yiyen amipin ne kadar ölümcül olabileceğini gözler önüne serdi. Doktor Gülay Okay, hastalığın başa, yüksek ateşe, koku duyusunun kaybına, bulantı‑kusma ve sert boyun gibi erken belirtilerle ortaya çıktığını ve kısa süre içinde komaya düşerek %97’den fazla ölüm oranıyla sonuçlandığını belirtti. Amip, suyun burun boşluğuna yüksek basınçla girmesiyle sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır; ağızdan yutulmasıyla bulaşmaz.

Sıcaklık, amip için kritik bir faktördür. Termofilik olması nedeniyle sıcak, durgun tatlı sular, özellikle yaz aylarında su sıcaklığının yükselmesi ve seviyesinin düşmesiyle çoğalmasını destekler. Göl, gölet, sulama kanalı ve jeotermal kaynak gibi ortamlarda risk artar, ancak akıntılı, soğuk akarsu ve derelerde risk çok düşüktür. Amipin bulunduğu bölgede sedimentin karıştırılması da bulaşma ihtimalini artırır. Türkiye’de teorik risk mevcut olsa da, pratikte vaka sayısı son derece azdır. Çeşitli çevresel çalışmalarda bazı su kaynaklarında N. fowleri tespit edilmiş, fakat kanıtlanmış tıbbi vakalar çok nadirdir. Artan sıcaklık ve organik madde miktarı amip için elverişli koşullar yaratabileceği belirtilmiştir.

Uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılmış yüzme havuzlarında risk yoktur; amip dezenfektanlara karşı hassastır. Klorlanmayan, bakımsız havuzlarda ise risk söz konusu olabilir. İçme suyu şebekelerinde ise doğrudan bir risk bulunmaz; sindirim yoluyla enfekte edilmez. Burun yıkama işlemlerinde ise musluk suyu yerine steril, distile veya kaynatıp soğutulmuş su kullanılmalıdır. Avrupa’da da nadir vakalar bildirilmiş olup, sıcak, durgun tatlı sularda risk teorik olarak devam etmektedir. Bu bilgiler ışığında, özellikle sıcak dönemde doğal tatlı sularda yüzme veya dalış yapılırken başı suyun üstünde tutmak, suya atlamamak ve burun tıkaçı kullanmak gibi önlemler alınmalıdır.